Stężenie procentowe i rozcieńczanie roztworów — ocet, solanka, płyny

Stężenie procentowe

Cp = masa substancji ÷ masa roztworu × 100% masa roztworu = masa substancji + masa rozpuszczalnika

Najczęstszy błąd: dzielenie przez masę wody zamiast przez masę całego roztworu. 20 g soli w 100 g wody to roztwór 120 g, czyli 20 ÷ 120 = 16,7%, a nie 20%.

Zadanie 1 — solanka

Ile soli i wody potrzeba na 2 kg solanki 5% do kiszenia?

sól: 2000 g × 5% = 100 g woda: 2000 − 100 = 1900 g (1,9 l)

W praktyce kuchennej często podaje się „łyżkę soli na litr wody” — łyżka to ok. 15–20 g, więc wychodzi ok. 1,5–2%. Miary kuchenne przeliczysz w przeliczniku kuchennym.

Rozcieńczanie — C₁V₁ = C₂V₂

Przy dolewaniu wody ilość substancji się nie zmienia, zmienia się tylko masa (objętość) roztworu:

C₁ · m₁ = C₂ · m₂ masa wody do dolania = m₂ − m₁

Masz 500 ml octu 10%. Ile wody dolać, żeby uzyskać ocet 6%?

m₂ = 10% · 500 ÷ 6% = 833 ml dolać: 833 − 500 = 333 ml wody

Dla rozcieńczonych roztworów wodnych gęstość jest bliska 1 g/ml, więc mililitry i gramy można traktować zamiennie. Dla stężonych (np. kwasów, alkoholu) trzeba uwzględnić gęstość — sprawdzisz to w kalkulatorze gęstości.

Zadanie 2 — mieszanie dwóch roztworów

Zmieszano 200 g roztworu 15% i 300 g roztworu 5%. Jakie jest stężenie?

substancja: 200 · 0,15 + 300 · 0,05 = 30 + 15 = 45 g roztwór: 500 g → Cp = 45 ÷ 500 = 9%

Stężenie mieszaniny zawsze leży między stężeniami składników — bliżej tego, którego jest więcej.

Zadanie 3 — odparowanie

Z 400 g roztworu 8% odparowano 100 g wody. Jakie jest nowe stężenie?

substancja: 400 · 0,08 = 32 g nowy roztwór: 300 g → Cp = 32 ÷ 300 = 10,7%

Bezpieczeństwo

• Rozcieńczając kwasy, zawsze wlewaj kwas do wody, nigdy odwrotnie — „pamiętaj chemiku młody, wlewaj zawsze kwas do wody”.
• Środki czystości rozcieńczaj według etykiety i nie mieszaj ze sobą różnych preparatów (np. z chlorem i kwasem) — mogą wydzielać trujące gazy.
• Do zastosowań spożywczych używaj octu i soli przeznaczonych do żywności.

Stężenie, potrzebne ilości składników i rozcieńczanie policzysz w kalkulatorze stężenia roztworu. Proporcje (np. „1 część koncentratu na 4 części wody”) wyliczy kalkulator proporcji, a o samych procentach przeczytasz w poradniku jak obliczyć procent z liczby.