Upał i temperatura odczuwalna — dlaczego 30 °C przy dużej wilgotności męczy jak 35 °C

Dlaczego wilgotność ma znaczenie

Organizm chłodzi się, odparowując pot ze skóry. Im bardziej wilgotne powietrze, tym wolniej pot paruje — i tym gorzej się chłodzimy. Dlatego 30 °C w suchym klimacie znosimy lepiej niż 30 °C w parny dzień przed burzą.

Miarą tego zjawiska jest indeks ciepła (heat index) — temperatura odczuwalna przy danej wilgotności. Policzysz ją w kalkulatorze temperatury odczuwalnej, który zimą liczy też wpływ wiatru (wind chill) i punkt rosy (zob. punkt rosy).

Przykładowe wartości indeksu ciepła

Temperatura	Wilgotność 40%	Wilgotność 60%	Wilgotność 80%
28 °C	ok. 27 °C	ok. 29 °C	ok. 31 °C
30 °C	ok. 30 °C	ok. 33 °C	ok. 38 °C
32 °C	ok. 33 °C	ok. 38 °C	ok. 45 °C
35 °C	ok. 38 °C	ok. 46 °C	ponad 50 °C

Wartości orientacyjne (w cieniu, przy słabym wietrze). W pełnym słońcu odczuwalna temperatura może być wyższa nawet o kilka–kilkanaście stopni.

Kiedy upał jest groźny

• Wyczerpanie cieplne — osłabienie, ból głowy, nudności, zawroty, obfite pocenie. Przejdź w chłodne miejsce, pij, schłódź ciało.
• Udar cieplny — wysoka temperatura ciała, gorąca i często sucha skóra, splątanie, utrata przytomności. To stan zagrożenia życia — dzwoń pod 112 i schładzaj poszkodowanego.

Najbardziej narażeni są seniorzy, małe dzieci, osoby przewlekle chore, pracujący fizycznie na zewnątrz i sportowcy.

Jak się chronić

• Pij regularnie, zanim poczujesz pragnienie — w upał zapotrzebowanie rośnie o 0,5–1 l lub więcej (kalkulator nawodnienia, ile pić).
• Unikaj wysiłku i słońca w godzinach 11–16; trening przenieś na wczesny ranek.
• Lekkie, jasne, przewiewne ubrania i nakrycie głowy.
• Nigdy nie zostawiaj dzieci ani zwierząt w zamkniętym samochodzie — w kilkanaście minut temperatura w środku przekracza 50 °C.
• Odwiedzaj lub dzwoń do starszych sąsiadów i krewnych.

Chłodny dom

• Rano i w dzień zasłaniaj okna od strony słońca — najlepiej z zewnątrz (rolety, markizy).
• Wietrz w nocy i wczesnym rankiem, gdy na zewnątrz jest chłodniej niż w środku.
• Wentylator nie obniża temperatury, ale przyspiesza parowanie potu — przy bardzo wysokiej temperaturze jego skuteczność spada.
• Klimatyzację ustaw na 24–26 °C; ile kosztuje jej praca, opisuje poradnik ile prądu zużywa klimatyzacja (koszt urządzeń: kalkulator kosztów prądu).